*

Vakaasti rajatilassa Suomesta ja Venäjästä suomeksi ja venäjäksi

Kansallisen väsymyksen puol(ue)esta, tervehdys!

Blogin venäjänkielinen versio löytyy suomenkielisen version alta / Версия блога на русском языке расположена под финским текстом

Vuonna 2011 minusta tuli adoptioäiti ja samalla päiväni valloitti väsymys — kohtalokkain seurauksin. Nimittäin menetin väsymykselle hyvän ystäväni. Näin kävi siksi, kosken enää pystynyt tukemaan ystävääni hänen lukuisissa murheissaan, sillä kaikki voimani menivät itseni kasassa pitämiseen: kun perheeseen tupsahtaa vilkas kaksivuotias adoptiopoika, tilanne on erilainen kuin synnytyksen jälkeen — uskallan sanoa, että mahdollisesti jossain määrin rankempi, sillä lapsi on jo persoona, joka liikkuu, puhuu, reagoi täysillä ja on jo niin oma itsensä, että tutustumiseen vaaditaan paljon aikaa ja malttia. Enkä osannut odottaa sitäkään, että pienen lapsen tulo herättää minussa erittäin ikäviä muistoja omasta lapsuudestani. Niiden muistojen, tuntipyörteen ja väsymyksen raatamana vastasin illalla ystäväni puheluun, ja kun luurista alkoi tavalliseen tapaan ropista korvaan juoruja, valituksia jne. vastasin mahdollisimman kohteliaasti, että anteeksi, nyt minä en millään pysty auttamaan. Olen todella pahoillani. Ehkä parin kuukauden kuluttua. Olen todella pahoillani. Soitan heti, kun tilanne paranee. Kyllä, autan sinua aina, mutta nyt minulla on hieman vaikea vaihe meneillään.

Olin ihan oikeasti tosi pahoillani, mutta minulla ei todellakaan ollut resurssin resurssia perehtymään  hänen elämänsä monimutkaisiin kuvioihin.

Minä. Olin. Väsynyt.

Hypätään nyt siitä muutama vuosi eteenpäin. Tuuratessani Husua silloisessa Ali&Polina radio-ohjelmasarjassa valmistelin lähetyksen, johon kutsuttiin ensimmäiset maahanmuuttajataustaiset kansanedustajamme. Valmistelutyössä päätin hyödyntämään verkostojani, jotka ulottuvat suomalaisen yhteiskunnan kaikkiin laitoihin — myös Perussuomalaisten äänestäjiin. Heiltä kysyin — jokaiselta erillisellä yksityisviestillä — mikä tunne saa heidät äänestämään nimenomaan maahanmuuttovastaisia perussuomalaisia. Jotkut vastasivat ensin perussuomalaisten iskulauseilla. Silloin pyysin heitä  jälleen kerran kääntämään katsetta itseä päin. Ja tulihan se siitä, suunnilleen näin muokattuna:

”Olin kymmeniä vuosia tehnyt työtä, vaikken aina sitä pitänyt, en ollut kertakaan ottanut saikkua, maksoin veroja — miksi valtio ei voi puolestaan tarjota minulle mitään kiitokseksi vaan palvelee vastatulleita ihmisiä, jotka eivät panostaneet tähän valtioon yhtään mitään”.

Tällaisia vastauksia sain siis muutamaa. Tämän jälkeenkin törmäsin netissä vastaaviin reaktioihin, joiden ydin oli se hiljainen, pitkin hampain ilmaistu katkeruus: ”Miksi meille ei tarjota kiitokseksi mitään, mutta he saavat heti kaiken?”.

Saatuani nämä vastaukset havahduin siihen, että se katkeruus on minullekin tuttua — koin sitä, kun podin suunnatonta väsymystä äitiyteni ensimmäisinä kuukausina. Minunkin päässä silloin pyörii välillä lause ”vitsi kun joku olisi sanonut ”kiitos” tai edes jotakin lohduttavaa”. Mutta adoptioäiti on tapana nähdä onnellisena sankarina, eikä pintaa syvemmälle paljon katsota.  Näin on tapana nähdä myös suomalaisen, arjen vaatimattoman sankarin — että hän pärjää, kyllä. Väsyneenäkin.

Keräämäni väsyneiden suomalaisten näkemykset olen välillä tuonut esiin erilaisissa keskusteluissa. Lausumiini lainauksiin reagoitiin eri tavoin — joku kutsui nämä tunteet subjektiivisiksi, joku viittasi siihen, että nämä ihmiset eivät osaa huomata valtion jokapäiväistä tukea ja heidän ympärillä olemassa olevaa turvaverkostoa. Ja heidänhän valinta se on, kun eivät omia oikeuksiaan käytä — joka vuosi valtion kassaan jää käyttömättömiä etuuksia, joista moni suomalainen ei edes tiedä.

Tämäkin on relevantti näkemys, tavallaan. Suomalaiseen etokseen kuuluu itsenäisyys ja pärjäämisen kulttuuri. Avun pyytäminen ja vastaanottaminen eivät siihen eetokseen oikein istu — siksikö se ärsyttää, että toiset sitä saavat ja kehtaavat jopa pyytää?

Minusta kuitenkin tuntuu, ettei kyse ole ainaostaan toisten saamasta avusta, vaan myös jokapäiväisistä yhteiskunnan esittämistä vaatimuksista, joihin väsynyt ihminen ei pysty enää vastaamaan. Etenkin nyt, kun uutisissa voivotellaan, että pitää kiristää vyöt ja pidentää työpäivät, luopua eduista ja ahkeroida enemmän, muuten ollaan kuin Kreikka, liikaa menoja, liikaa työntekijöitä, yyteet, Suomi nousuun, kiky, Länsimetro, sote, ja lisäksi omassa arjessa painavat lainat, ruuhkavuodet, kenties kasvavat erimielisyydet puolison kanssa, kenties, vanhempien vaivat ja koituva omahoitajan ura palkkatyön rinnalla, ja vielä pitää olla hieno ja monipuolinen, harrastaa, olla aktiivinen, kansainvälinen, ulospäin suuntautunut, antelias… Tämän valtavan ärsyke- ja pulmakasan alla hengitys hidastuu ja ihminen alkaa elää päivä kerrallaan. Ensiksi katoaa kiinnostus suurempiin kuvioihin, sitten katoaa kunnianhimo, ja sitten empatia, kyky asettua toisen saappaisiin. Empatia tarvitsee paljon energiaa. Henkinen väsymys on tila, jolloin energiaa ei jää kuin kahlaamiseen päivästä toiseen. Ja kun sitä kahlaamista edelleen häiritään erilaisilla vaatimuksilla, vaikka pienillä ja vilpittömillä, ihmisessä alkaa nousta viha vastoinkäyvää ympäristöä kohtaan. Osuva esimerkki siitä on Hotakaisen Juoksuhaudantie -romaanin päähenkilö Matti, jolta jatkuvasti odotettiin ja vaadittiin erilaisia suorituksia, ja kun hän kerran suttuneena teki virheen, hänelle ei annettu siitä anteeksi. 

Nyt Matti olisi 50-vuotias eronnut ja tuomionsa istunut parhaassa tapauksessa rekry-yrityksessa nolla-sopimuksella keikkoja tekevä sitkeä ja äkäinen äijä — Kansallisen väsymyksen puolueen mallijäsen, mutta koska tällaista puoluetta ei rekisterissä ole, hän äänestäisi varmaankin perussuomalaisia — tai kenties, osallistuisi Soldiers of Odinin partioihin.

Olisi tietenkin helppo sanoa, että väsymys on niiden ihmisten oma vika — mutta onko tosissaan? Ovatko kiltteys, vaatimattomuus, suorasukaisuus, ahkeruus ja vastuullisuus myös meidän omia vikojamme? Jokainen piirre tästä listasta voi lisätä yhteiskunnallisen väsymyksen riskiä — ja Kansallisen väsymyksen puolueen kannatusta, joka näkyy äänestämisessä ensisijaisesti matalana äänestysaktiivisuutena ja niin sanottuna protestiäänestämisenä. Tuolloin ääniä haravoivat kansanomaisesti puhuvat suursuut — eli populistit. Itse väsymyksellä ei ole omaa ääntä, koska sitä ei ääneen myönnetä, joten suursuut muuttavat sen sanomaa sydämissä hyvin kaikuviksi sanoiksi. Mutta kuten tällä hallituskaudella näimmekin, sanat eivät etene teoiksi.

Kun puhutaan yhteiskunnan jaosta kahtia, polarisaatiosta, puhutaan näkyvistä poliittisista ilmiöistä. Tosiasiassa meitä jakaa kahtia väsymys — tai sen, että mistä toiset ovat väsyneet, toiset eivät — onneksi, eivät. Ja heidän on kuultava kansallinen väsymyksemme.

Kansallinen väsymyksemme on kuultava, vaikka se ei kuulostakaan kovin hyvältä — ei väsyneen äidinkään ääni ole lempeä, vaikka äiti kuinka yrittäisi.

Ja kun väsymys puhuu — mitä sitten voi tehdä? Vastaan omaa esimerkkiäni käyttäen. Ensin myönsin itselleni, että kaikki ei ole hyvin, ja kyse on nimenomaan minusta, eikä lapsesta, miehestä tai ympäristöstäni. Sitten totesin, että minussa ei ole vikaa — vaan taakka, jonka raahasin kautta elämäni vuosia varhaislapsuudestani asti, eikä ole syytäni, että tällainen taakka minulle kertyi. Sen jälkeen minä annoin itselleni anteeksi epätäydellisyydestä ja aloin miettiä, miten pääsen sopuun itseni kanssa ja mitä sellaista itsessäni haluaisin muuttaa, että olisi itse itselleni mukava seura?

Voiko koko yhteiskunta käyttää tämän algorytmin? Kaikki ei ole hyvin, merkittävä osa meistä on väsynyt. Mikä heitä oikeasti väsyttää ja missä on väsymyksen ja ärtymyksen oikea lähde? Voiko antaa itselle anteeksi siitä, ettei pysty tällä hetkellä johonkin sellaiseen, mitä itseltä vaatii? Miten voi muuttua itse itselle miellyttävämmäksi?

Käytyäni itse tämän prosessin läpi tajusin muun muassa sen, että vaikeassa hetkessäni kaikonnut ystäväni oli ilmeisesti paljon minua väsyneempi — muttei silloin osannut myöntää itselle väsymyksensä todellisia syitä. Miten hänen laitansa on nyt, minä en osaa sanoa: ystävyytemme katkesi kuusi vuotta sitten. Mutta meillä ei ole varaa menettää väsymykselle osaa yhteiskunnastamme.

 

Вас приветствует Партия национальной усталости

 

В 2011 году я стала приемной мамой — и едва не пала жертвой усталости. Устояла, однако свою дань усталость с меня-таки взяла: у меня стало одной подругой меньше. Так вышло, потому что у меня перестало хватать сил на моральную поддержку, в которой нуждалась моя подруга — все силы уходили на то, чтобы не дать себе ”развалиться”. Когда в семье появляется шебутной двухлетка, то это сильно отличается от послеродового периода — рискну даже утверждать, что ситуация в чем-то сложнее, поскольку ребенок уже волне себе обладает характером, повсюду лезет, общается, не стесняется в выражении чувств, и уже настолько личность, что знакомство с ним требует много времени — и выдержки. Ко всему прочему, я никак не ожидала, что появление малыша ”разморозит” мои собственные невеселые детские воспоминания. И вот, окончательно замотанная этими воспоминаниями, сменами настроение и усталостью, я ответила на звонок подруги, и когда из трубки, как это обычно бывало, хлынул поток сплетен и сетований, я ответила, настолько вежливо, насколько могла, что  слушай, извини, я сейчас ничем помочь не в состоянии. Извини, пожалуйста. Возможно, через пару месяцев у меня все наладится. Нет, правда, я прошу прощения. Я сразу позвоню, как будет просвет. Да, помогала и буду помогать, но у меня сейчас сложный период.

Я, действительно, чувствовала себя виноватой, но у меня не было ни ватта энергии на то, чтобы вникнуть в ее непростую жизненную ситуацию.

Я-ус-та-ла.

Перенесемся из этого момента на несколько лет вперед. Когда я подменяла радиоведущего Абдиррахима ”Хусу” Хусейна в тогдашней радиопрограмме, носившей название Ali&Polina, мы готовили эфир, куда были приглашены наши первые депутаты-иммигранты. В ходе подготовки я решила задействовать мои контакты — а я, в числе прочего, общалась и с людьми, голосовавшими за Истинных финнов. Этим людям я задала вопрос — каждому отдельно личным сообщением — какие чувства заставляют их голосовать за Истинных финнов, выступающих против миграции? Поначалу некоторые выдавали вместо ответа лозунги. И тогда я снова настойчиво просила заглянуть в себя. Наконец, они сформулировали увиденное. Звучало это примерно так:

Я …дцать лет работал — думаете, мне эта работа всегда нравилась, что ли? — а я ни одного больничного не брал, налоги платил — почему мне государство ни разу даже ”спасиба” не сказало, а этих, кто ни копейки сюда не вложил, оно обслуживает?”

Таких ответов я получила несколько. С подобными реакциями я в сети сталкивалась и позже — и всегда в них была эта тихая, сквозь зубы, горечь: ”Почему нам в благодарность — ничего, а им сразу все?”

Собрав эти ответы, я вдруг поняла, что эта горечь знакома и мне — ее-то я и испытывала в тот период усталости, в первые месяцы материнства. И у меня тогда все время вертелась в голове мысль о том, что ”хоть бы кто спасибо сказал, или поддержал как-то, что ли?”. Но приемную маму обычно видят в роли счастливой героини, а что там внутри — не разглядывают. И точно также видят финна, скромного героя повседневности — да справится он, чего там? Ну, устал, бывает.

Собранные мною ответы усталых финнов я иногда приводила в пример на различных обсуждениях. Реагировали на них по-разному — кто-то называл эти чувства субъективными, кто-то ссылался на то, что эти люди просто не замечают ежедневной поддержки общества и той сети социальных связей, которая дает ощущение безопасности. И потом, если они не пользуются социальными благами, то это их собственный выбор — каждый год в государственной кассе остаются суммы невостребованных льгот, о существовании каковых многие финны даже не в курсе.

Этот взгляд по-своему понятен. Финская этика основана на личной независимости и способности справляться самому. Просьба о помощи и умение помощь принимать с этой этикой сочетаются плохо — не потому ли и раздражает то, что другие и получают помощь, и имеют смелость о ней попросить?

Мне все-таки представляется, что проблема не только в получаемой другими помощи, но и в тех бесконечных требованиях, которые ежедневно предъявляет человеку общество, и которые усталый человек выполнить не в состоянии. Особенно сейчас, когда в новостях сплошные охи и ахи о том, что надо затянуть пояса и увеличить рабочий день, отказаться от привилегий и больше работать, а иначе у нас будет как в Греции, перебор с расходами, раздутый штат, сокращение штата, поднимем страну из кризиса, договор о конкурентности, Западная ветка метро, реформа системы соцобеспечения, а в личной жизни кредиты, хлопотливые годы с детьми-школьниками, возможно, нелады в семейной жизни, возможно, болезни стареющих родителей — и вот уже маячит впереди уход за ними, при том что работу никто не отменял, а при этом надо быть интересным человеком с разносторонними интересами, иметь хобби, быть активным, открытым, щедрым, интересоваться разными культурами. Под гнетом этого груза раздражителей и нерешенных задач дыхание замедляется и  жизнь движется от одного дня к другому, без особых планов. Сперва пропадает интерес к явлениям глобального порядка, потом — здоровое честолюбие, затем отключается эмпатия, то есть способность влезть в шкуру другого. Эмпатия требует больших энергетических затрат. Подобная внутренняя усталость — это состояние, когда энергии хватает ровно на то, чтобы тащиться из сегодня в завтра. И когда в эту ”жизнь” продолжают лезть с различными требованиями, пусть даже невинными и пустяковыми, человек начинается заводиться. Отличный пример — герой романа ”Улица Окопная” К. Хотакайнена Матти, от которого все время чего-то ждали и требовали, а когда он в приступе ярости совершил ошибку, прощения ему не было.

Сейчас разведенный Матти, которому было бы под полтинник, уже отсидел бы свой приговор и в лучшем случае состоял бы на ”нулевом” договоре в рекрутинговой фирме. Это был бы едкий и жилистый мужик — образцовый член Партии национальной усталости, но поскольку таковой партии в регистрах не значится, он почти наверняка голосовал бы за истинных финнов, а то и ходил в патрулях ”Солдат Одина” — кто ж его знает?

Конечно, на это легко ответить, что усталые сами виноваты — но так ли это? Виноват ли человек в том, что он покладист, скромен, прямолинеен, трудолюбив и обладает чувством ответственности? Ведь каждая из вышеперечисленных черт увеличивает риск социальной усталости — и поддержку Партии национальной усталости, которая проявляется прежде всего в низком проценте голосования вообще, и в так называемом протестном голосовании. Тут-то урожай голосов и снимают мастера громкоговорения — популисты. У самой усталости голоса нет, потому никто не признается в ней вслух, поэтому мастера громкоговорения и дают ей голос, находящий отзвук во многих и многих сердцах. Но как мы видим  на примере работы правительства, слова делами не становятся.

Когда мы говорим о расколе общества, о его поляризации, речь идет о внешних политических проявлениях. На самом деле нас раскалывает усталость — вернее то, что кто-то устает, а кто-то, к счастью, нет. И те, кто не устал, должны услышать уставших.

Национальная усталость нуждается в том, чтобы мы ее услышали, хотя приятным занятием это не назовешь — но ведь и голос усталой матери звучит неласково, как бы она ни старалась изменить интонацию.

А что делать тогда, когда усталость скажет свое слово? Отвечу на этот вопрос, используя в качестве примера себя. Сначала я признала, что у меня есть проблема — и она заключена именно во мне, а не в ребенке, супруге или окружении. Потом я констатировала, что эта проблема — не следствие моей ошибки, это груз прошлого. После этого я простила себе то, что я не такая, какой хотела бы быть, и начала размышлять, как я могу достигнуть согласия с самой собой и что я хотела бы в себе изменить, чтобы не раздражаться на себя же.

Можно ли применить данный алгоритм ко всему обществу? У нас есть проблема, многие из нас испытывают усталость. От чего они устают, что является подлинным источником усталости и раздражения? Можно ли простить себя за то, что в данный момент ты не можешь выполнить своих же собственных требований к самому себе? И как можно перестать на себя злиться?

Пройдя этот процесс, я в числе прочего пришла к пониманию того, что моя бывшая подруга устала куда больше меня — но, видимо, не могла разобраться в  настоящих причинах этой усталости. Как у нее дела сейчас, я сказать не могу — шесть лет назад наша дружба закончилась. Но у нас точно нет возможности оставлять на милость усталости значительную часть нашего общества. 

Piditkö tästä kirjoituksesta? Näytä se!

1Suosittele

Yksi käyttäjä suosittelee tätä kirjoitusta. - Näytä suosittelija

Toimituksen poiminnat

Tämän blogin suosituimmat kirjoitukset